unieważnienie pożyczki
Dzisiejszy wpis poświęcam zagadnieniu pożyczek hipotecznych indeksowanych lub denominowanych do franka szwajcarskiego. Omówimy, na czym polega wadliwość pożyczek i czy da się je również unieważnić (podobnie jak kredyty frankowe)
unieważnienie pożyczki
Umowa pożyczki w polskim prawie
Na wstępie należy wskazać czym jest umowa pożyczki w polskim prawie cywilnym.
Zgodnie z art. 720 § 1 k.c. przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości. Umowa pożyczki, której wartość przekracza tysiąc złotych, wymaga zachowania formy dokumentowej.
Umowa pożyczki jest zatem umową dwustronnie zobowiązującą, konsensualną, polegającą na zgodnym oświadczeniu woli stron. Obowiązkowi pożyczkodawcy do przeniesienia własności przedmiotu umowy na pożyczkobiorcę odpowiada zatem obowiązek zwrotu, czyli przeniesienia przez pożyczkobiorcę na pożyczkodawcę przedmiotu umowy, powiększonego o ewentualne wynagrodzenie ustalone w umowie.
Pożyczka hipoteczna frankowa
“Pożyczka frankowa” podobnie jak kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej to pożyczka udzielona w złotych polskich, której kwota jest odnoszona do waluty obcej. Pożyczka taka jest pożyczką złotową, z tym, że na skutek denominacji lub indeksacji, saldo wyrażano jest w walucie obcej, do której pożyczka została denominowana lub indeksowana. Po ustaleniu salda w tejże walucie obcej umowa może przewidywać uruchomienie kredytu w walucie polskiej, po przeliczeniu salda wyrażonego w walucie obcej na złote polskie po kursie waluty z dnia uruchomienia kredytu. W przypadku pożyczki denominowanej lub indeksowanej do waluty obcej pożyczkodawca może dokonywać spłaty rat kapitałowo–odsetkowych w walucie w walucie polskiej, po przeliczeniu raty wyrażonej w walucie, do której pożyczkę denominowano lub indeksowano, według kursu wymiany waluty z dnia płatności raty. W wykonaniu umowy o pożyczkę indeksowaną wszelkie operacje z walutą wykonywane są jedynie „na papierze”, dla celów księgowych, natomiast do faktycznego transferu wartości dewizowych w którąkolwiek stronę nie dochodzi. Do faktycznego pojawienia się waluty obcej w relacji pomiędzy kredytobiorcą i bankiem może dojść dopiero w przypadku uzgodnienia przez strony, że kredytobiorca będzie spłacał kredyt w walucie, do której został on denominowany.
Nie zmienia to jednak charakteru pożyczki. Zawarte w umowie pożyczki , postanowienia umowne dotyczące dokonywania przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na walutę CHF, należy zakwalifikować jako element klauzuli waloryzacyjnej w rozumieniu art. 358[1] § 2 k.c., która z założenia ma służyć ustaleniu i utrzymywaniu wartości świadczeń w czasie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 roku, I CSK 1049/14).
Wadliwość pożyczek frankowych
W ocenie kancelarii, umowy pożyczek powiązanych z CHF są w większości wadliwe i nieważne.
Pożyczki frankowe naruszają art. 353 [1] k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. poprzez naruszenie granic swobody umów i określenie sposobu indeksacji kredytu w sposób wadliwy i dyskwalifikujący umowę, a tym samym prowadzący do jej nieważności. Postanowienia umowne i regulamin dot. zasad określania waluty indeksacyjnej, stosowanej do wyliczenia salda, a następnie jego rat są sprzeczne z ustawą, jako kształtowane z naruszeniem właściwości stosunku prawnego a więc z przekroczeniem określonych w art. 353 [1] k.c. granic swobody umów.
Banki naruszały swobodę umów ze względu na określenie sposobu wykonywania indeksacji kredytu w sposób całkowicie przez siebie dowolny.
Mówiąc prościej, umowy pożyczek frankowych również w większości przypadków zawierają klauzule abuzywne po których wyeliminowaniu umowa nie może nadal obowiązywać.
Orzecznictwo w sprawach pożyczek frankowych
Jest sporo orzeczeń, które potwierdzają wadliwość pożyczek frankowych. Naszej kancelarii również udało się uzyskać już kilka pozytywnych orzeczeń i zawrzeć kilka ugód (m.in. z Mbank, Millenium oraz PKO) .
Jednym z pierwszych orzeczeń potwierdzających wadliwość pożyczek hipotecznych we frankach był wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie o sygn. I C 1072/18. Sąd oceniał kwestię ważności umowy pożyczki indeksowanej do CHF. Sąd uznał, iż sprzeczne z istotą każdej umowy jest uzgodnienie przez strony, że o zakresie obowiązków jednej z nich zadecyduje na zasadzie swobodnego uznania druga strona w toku wykonywania umowy. W związku z tym, że strony uzgodniły, że zawierają umowę pożyczki indeksowanej do waluty obcej, tj. do franka szwajcarskiego, zgodnie z postanowieniami umowy pożyczkobiorcy przyjęli na siebie spłatę kwoty pożyczki w CHF ustaloną w złotych polskich z zastosowaniem podwójnej indeksacji do waluty obcej. W przypadku określenia wysokości świadczenia w wyniku waloryzacji należy przyjąć, że miernik wartości służący tejże waloryzacji powinien być określany w sposób precyzyjny, tzn. taki, aby możliwe było jego obiektywne oznaczenie. W przeciwnym razie nie zostanie spełniony wymóg oznaczoności świadczenia. Pozostawienie jednej ze stron możliwości swobodnego kształtowania wskaźnika waloryzacji skutkowałoby w istocie brakiem określenia wysokości świadczenia, a zatem brakiem uzgodnienia tego elementu umowy.
Brak określenia dokładnej i ściśle sprecyzowanej wysokości świadczenia przesądza o sprzeczności treści umowy z art. 353 1 k.c. i art. 720 § 1 k.c. Zgodnie z ostatnim z wymienionych przepisów umowa pożyczki powinna w szczególności określać ilość pieniędzy którą dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę przy jednoczesnym zastrzeżeniu, że biorący pożyczkę będzie zobowiązany do zwrotu pożyczkodawcy „tej samej ilości pieniędzy”. Tego wymogu oceniana umowa nie spełniała.
Czy każda umowa pożyczki frankowej jest wadliwa?
Polski system prawny dopuszcza zawieranie umów pożyczki lub umów o kredyt denominowany lub indeksowany do waluty obcej. Nie powinno nasuwać wątpliwości, że mechanizm indeksacji, czy waloryzacji świadczenia umownego, oparty na odniesieniu wartości tego świadczenia do waluty obcej, powinien zasadzać się na jasnym określeniu kursu tej waluty służącego do przeliczania.
W klasycznych umowach pożyczek indeksowanych lub denominowanych do CHF, uprawnienie do wskazywania kursu wymiany pozostawiono jednak bankowi a to jest sprzeczne z zasadą prawidłowej indeksacji. Umowa po wyeliminowaniu z niej zapisów niedozwolonych zapisów indeksacji, nie może zatem istnieć.
Nadto w naszej ocenie pożyczki frankowe są również sprzeczne z prawem z tego względu, iż brak było określenia wysokości świadczenia, do spełniania którego zobowiązani są pożyczkobiorcy.
Mając na uwadze powyższe, w naszej ocenie istnieje również prawna możliwość skutecznego podważania umowów pożyczek hipotecznych powiązanych z CHF (ewentualnie EURO, USD itd.)
