ZATRZYMANIE – czy uprawnienie to przysługuje bankom w sporach dotyczących kredytów „frankowych”?

Prawo zatrzymania uprawnia dłużnika (Bank) do powstrzymania się ze zwrotem swojego świadczenia wzajemnego do czasu aż druga strona (kredytobiorca) nie zaoferuje zwrotu swojego świadczenia tj. kwoty udzielonego kredytu albo nie zabezpieczy takiego roszczenia o zwrot. Zarzut zatrzymania może odnieść skutek tylko jeżeli od umowy odstąpiono bądź uznano ją za nieważną. Zgłoszenie zarzutu zatrzymania przez bank oznacza tyle, że banki starają się ograniczyć dotkliwe dla nich konsekwencje ustalenia nieważności sprzecznych z prawem umów

Czy umowa kredytu jest umową wzajemną?

Kluczową sprawą w przypadku zarzutu zatrzymania jest to, czy w ogóle zarzut zatrzymania może być podnoszony w sprawach frankowych. – Jak wynika z art. 496 Kodeksu cywilnego, prawo zatrzymania może być stosowane jedynie w przypadku umów wzajemnych.

W uzasadnieniu do uchwały III CZP 11/20 z 16 lutego 2021 r. Sąd Najwyższy wskazał, że „z punktu widzenia art. 497 w związku z art. 496 k.c. obowiązek zwrotu wykorzystanego kapitału jest – w relacji do obowiązku oddania środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy – czymś więcej niż zobowiązaniem do świadczenia wzajemnego (ma charakter bardziej podstawowy niż obowiązek zapłaty oprocentowania czy wynagrodzenia), a nie czymś mniej, co uzasadnia zastosowanie tego przepisu także w tym przypadku (w celu zabezpieczenia roszczenia restytucyjnego banku) z odwołaniem do rozumowania a minori ad maius.”.

Sąd Najwyższy przyjął zatem, że zapłata oprocentowania czy wynagrodzenia powoduje, że umowa kredytu jest umową wzajemną.

Skorzystanie przez Bank z prawa do zgłoszenia zarzutu zatrzymania.

Bank zgłaszając zarzut zatrzymania czyni to warunkowo, a mianowicie zaznacza, że czyni to na wypadek uznania umowy za nieważną. Warunkowy charakter zarzutu zatrzymania wynika z faktu, że Bank twierdzi stanowczo, że umowa zawarta z kredytobiorcami jest ważna i tym samym nie służy mu wobec kredytobiorców żadne roszczenie o zwrot spełnionych świadczeń w postaci wypłaconego kredytu.

Tymczasem przyjmuje się, że niedopuszczalne jest zastrzeganie warunku w przypadku składania jednostronnych oświadczeń woli o charakterze prawokształtującym. Zastrzeżenie warunku powoduje w przypadku takiej czynności jej nieważność z uwagi na sprzeczność z prawem, co wynika z art. 89 k.c. umożliwiającego zastrzeganie warunku tylko w przypadku czynności prawnych, których właściwość na to pozwala. Oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania ma zaś charakter jednostronnej czynności prawnej, której charakter nie pozwala na dokonywanie jej warunkowo. Przemawia to za uznaniem, że zgłoszony zarzut zatrzymania będzie bezskuteczny.

Wymaga zaznaczenia, iż złożenie materialnoprawnego oświadczenia o zatrzymaniu co do zasady wymaga posiadania przez pełnomocnika strony pozwanej podnoszącego taki zarzut zatrzymania pełnomocnictwa wykazującego umocowanie do takiej czynności.

Zakończenie sprawy, a rozliczenie.

Coraz częściej jest tak, że suma rat (czyli świadczeń nienależnych kredytobiorcy) przewyższa kwotę kredytu (świadczenie nienależne kredytodawcy). W tej sytuacji bank traci argument, który stanowi przesłankę korzystania z prawa zatrzymania, jakoby nie otrzymał zwrotu swojego świadczenia, ponieważ zestawienie już spełnionych bez podstawy prawnej (tj. na podstawie nieważnej umowy kredytu) świadczeń prowadzi do wniosku, że zwrot kapitału kredytu miał już miejsce, a zatem zastrzeganie w wyroku (do czego prowadzi zarzut zatrzymania) prawa powstrzymania się ze spełnieniem świadczenia „do czasu zaofiarowania zwrotu świadczenia wzajemnego” (gdy to już nastąpiło) jest bezprzedmiotowe.

Konsekwencją stosowania zarzutu zatrzymania jest też skomplikowanie rozliczeń między stronami nieważnej umowy. Konsument, który nie dokonał nadpłaty ponad otrzymany kapitał, nie będzie mógł uzyskać od banku zasadzonych na jego rzecz środków pieniężnych, dopóki nie zaoferuje jednoczesnego zwrotu otrzymanego od banku kapitału. Tym samym, pomimo obowiązywania w polskim porządku prawnym teorii dwóch kondykcji, skutki uwzględnienia zarzutu zatrzymania dla kredytobiorcy będą niemal takie same jak przy zastosowaniu teorii salda.

Kancelaria Czyżewski Nowojski Ostaszewski sp. k. świadczy usługi prawne m.in. w zakresie spraw frankowych.

Dane kontaktowe:
d.ostaszewski@cno-legal.pl,
telefon: 511-030-795

 

Ostatnie posty: